Ι.Τρυπαναγνωστόπουλος: πρόταση συνύπαρξης ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και καλλιτεχνών

O κ. Ιωάννης Τρυπαναγνωστόπουλος, Αναπληρωτής Καθηγητής Τμήματος Φυσικής Παν/μίου Πατρών, στο πλαίσιο της εκδήλωσης «Καινοτομία και Τέχνη» που πραγματοποιήθηκε στο «Ελεύθερο Βήμα» του Forum Ανάπτυξης 2012, κατέθεσε μια πρόταση συνύπαρξης ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και καλλιτεχνών.

Η επιστήμη με αιχμή την μικροηλεκτρονική, την πληροφορική, την νανοτεχνολογία και την βιοτεχνολογία, είναι η νέα μορφή παραγωγικής δύναμης. Η αισθητική είναι διάσταση της ανθρώπινης δημιουργίας, παράπλευρα της επιστήμης και της φιλοσοφίας και καθορίζει την συνείδηση του κόσμου με τη γλώσσα της τέχνης. Τα τελευταία πενήντα χρόνια, οι τέχνες βασίζονται ολοένα και περισσότερο στη λειτουργία και στα εκφραστικά μέσα της τεχνολογίας.

Η σχέση επιστήμης και τέχνης αποκτά ιδιαίτερη σημασία με την αλληλεπίδραση επιστημόνων και καλλιτεχνών στα όρια της σημερινής επιστημονικής γνώσης, με την καλλιτεχνική αξιοποίηση των επιστημονικών και τεχνολογικών επιτευγμάτων. Η επιστήμη και τέχνη ακολουθούν την πορεία της ανθρώπινης πνευματικής δημιουργίας, καθώς τα καλλιτεχνικά έργα βασίζονται στην γνώση της κάθε εποχής, αλλά και με την προοπτική της υπέρβασής της. Η επιστήμη απαιτεί απόδειξη, ενώ η τέχνη διαμορφώνει ατομική αισθητική συνείδηση, σε ομαδικό συναισθηματικό υπόστρωμα.

Η «συνέργεια», της επιστήμης και της τέχνης στην κοινωνική εξέλιξη, έχει επηρεάσει καταλυτικά σε πολλές περιπτώσεις, «σχηματοποιώντας» τα επόμενα κοινωνικοπολιτικά στάδια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι αλλαγές που παρατηρήθηκαν στον χώρο της επιστήμης, της τέχνης και της κοινωνίας στις αρχές του 20ου αιώνα. Οι καλλιτέχνες λαμβάνουν τα μηνύματα μέσω των πολιτιστικών και τεχνολογικών εξελικτικών διαδικασιών, αρκετά χρόνια πριν οι πολιτικές αλλαγές εκδηλωθούν φανερά στην κοινωνία και αποτελούν οδηγό για προσανατολισμό.

Στα τέλη του 20ου αιώνα, η ραγδαία επιστημονική-τεχνολογική εξέλιξη διεύρυνε τους ορίζοντες της τέχνης στα άκρα. Ειδικά όσον αφορά την μορφή του καλλιτεχνικού έργου, είναι πολύ δύσκολο σήμερα να βρεθεί το «νέο» και η πρωτοπορία στην τέχνη αναζητείται σε άλλες κατευθύνσεις. Η προσπάθεια για την κατάκτηση της γνώσης έχει περάσει τα όρια της «κατανοητής» Φυσικής και είναι σε εντελώς αφηρημένες δομές. Σε αυτές τις δομές τα όρια μεταξύ επιστήμης και τέχνης είναι πλέον ασαφή, όπου ακόμη και οι ορολογίες στον μικρόκοσμο σχεδόν ταυτίζονται.

Στα όρια αυτά η υλική υπόσταση περιγράφεται πλέον μόνο με μαθηματικό συμβολισμό και έτσι η τέχνη μπορεί να έχει τον ρόλο του «διερμηνέα» μεταξύ των μη ευρέως «αντιληπτών» φυσικών εννοιών και φαινομένων και της κοινής ανθρώπινης συνείδησης. Μια τέτοια διαδικασία ανοίγει νέες προοπτικές για την τέχνη που την οδηγεί και πέρα από το ανθρώπινο συναίσθημα. Είναι χαρακτηριστικό ότι μεγάλα ερευνητικά κέντρα φιλοξενούν καλλιτέχνες για αλληλεπίδραση με τους επιστήμονες. Στη διαδικασία αυτή η δημιουργία καλλιτεχνικών έργων βασίζεται σε θεωρητικές αναλύσεις, πειράματα, συζητήσεις, κλπ.

Οι καλλιτέχνες, με την συμμετοχή τους σε ερευνητικούς χώρους, έχουν την ευκαιρία να δημιουργήσουν έργα με βάση την γνώση που παίρνουν, διευρύνοντας έτσι το πεδίο της δημιουργίας τους με νέα γλωσσικά στοιχεία, σύμβολα και άλλα εκφραστικά μέσα. Ένα νέο πεδίο που συγκλίνει η επιστήμη με την τέχνη είναι και το περιβάλλον, με την ανάπτυξη νέων καλλιτεχνικών ρευμάτων που βασίζονται στις περιβαλλοντικές τεχνολογίες και σε νέες αρχιτεκτονικές δομές.

Το πρόβλημα της υπερθέρμανσης του πλανήτη και το λιώσιμο των πάγων είναι ίσως και το πιο σημαντικό ζήτημα, που αφορά σήμερα το περιβάλλον και την ζωή στη γη και αποτελεί ένα επίκαιρο καλλιτεχνικό θέμα. Συσχετίζοντας την καλλιτεχνική δημιουργία με την ψηφιακή τεχνολογία διαμορφώθηκε από το 2005 και μετά το ρεύμα EcoArtTech. Με το ρεύμα αυτό, η καλλιτεχνική δημιουργία βασίζεται σε ηλεκτρονικές συσκευές, υπολογιστές, δίκτυα, αειφόρες τεχνολογίες και σύγχρονα περιβάλλοντα, για την δημιουργία τέχνης σχετική με την περιβαλλοντική αντίληψη της σύγχρονης ζωής.

Σε πολλές περιπτώσεις έργων το φως και τα οπτικά φαινόμενα έχουν δεσπόζουσα θέση με εντυπωσιακά αποτελέσματα από την χρήση laser και άλλων οπτικών μέσων, ενώ κάποιες άλλες φορές συσχετίζεται η ανθρώπινη δημιουργία με την ομορφιά της «κίνησης» των ουράνιων σωμάτων και ακόμη, η σύγκριση των φυσικών με τα τεχνητά στοιχεία έχουν ορισμένες φορές ενδιαφέρουσες ομοιότητες.

Οι τεχνολογίες των ΑΠΕ έχουν ένα σημαντικό ρόλο, όχι μόνο επειδή είναι αναγκαίες για την προστασία του περιβάλλοντος, αλλά επειδή είναι και άμεσα εμφανείς. Έτσι, διαμορφώνουν μια νέα αισθητική χώρων και η αναζήτηση κατάλληλων μορφών περιβαλλοντικής εναρμόνισης αποτελεί ένα νέο ζητούμενο, που οδηγεί και στην καλλιτεχνική έκφραση.

Όμως, αν και η επιστήμη και η τέχνη μπορούν να θίγουν περιβαλλοντικά προβλήματα, αυτά είναι κυρίως πολιτικά και απαιτούν λύσεις από την πολιτεία. Έτσι, η τέχνη προετοιμάζει την κοινωνική ευαισθησία και η επιστήμη προτείνει πρακτικές επίλυσης των περιβαλλοντικών προβλημάτων. Τέλος (αν έρθουμε λίγο και στα «κοντινά» μας), η συνύπαρξη ακαδημαϊκών ιδρυμάτων στην πόλη και στην περιοχή μας με πολλαπλές επιστημονικές δραστηριότητες, μπορούν να συνδυαστούν πρωτοποριακά με σύγχρονες καλλιτεχνικές δημιουργίες και είναι σε θέση να διαμορφώσουν μια νέα πραγματικότητα, ένα όραμα, ένα μέλλον, μέσα στο ιστορικό «τοπίο» της ευρύτερης περιοχής.

Η Πάτρα μπορεί - και πρέπει - να είναι το μητροπολιτικό κέντρο της Δυτικής Ελλάδας (από Πύλο μέχρι Γιάννενα) στην Επιστήμη, στην Τεχνολογία, στο Περιβάλλον, στον Πολιτισμό και στην Τέχνη. Πρέπει να γίνει μια πολύπλευρη Δυτική Πύλη της Ελλάδας και μπορεί ακόμη να αποτελέσει και κέντρο της ευρύτερης περιοχής των Βαλκανίων και της Μεσογείου σε ορισμένους τομείς.

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.